Narodziny Cukrowni

„Działo się to w …, dnia … miesiąca …, roku … Tak zaczynał się mniej więcej XIX-wieczny akt narodzin. Potem następowało wyliczenie danych ułatwiających później identyfikację delikwenta. Tak mógłby wyglądać zapis o moich urodzinach. Pamiętam, że był to 1890 rok. Nie pamiętam wielu szczegółów z mojego długiego życia. I to mi czytelniku musisz wybaczyć.”

„100 lat Cukrowni Wrocław” W. Warulik, 1990

Spółka SCHOTTWITZ i budowa cukrowni

Cukrownia została założona przez spółkę akcyjną Schottwitz, powołaną specjalnie w celu budowy i prowadzenia zakładu we Wrocławiu. W 1890 roku rozpoczęto wznoszenie głównych obiektów cukrowni, w tym komina fabrycznego i budynków produkcyjnych. Budowę oraz wyposażenie techniczne powierzono wyspecjalizowanym firmom, a zakład od początku planowany był jako nowoczesna inwestycja przemysłowa.

Warto wiedzieć:
Spółkę Schottwitz założyli Theodor Ehrlich i Hans Fromberg, którzy byli związani z rozwojem przemysłu cukrowniczego na Śląsku.

Komin kotłowni – obiekt nr 32

Krajalnice i pion dyfuzyjny – obiekt nr 19

Krajalnice w cukrowni mały na celu precyzyjne i szybkie krojenie krajanki, co umożliwia optymalny przebieg dyfuzji i ekstrakcji cukru.

Wyciskanie wysłodków (prasy) obiekt nr 18

Wybudowano budynki pras wysłodkowych, suszarnię wysłodków wyposażoną w dwa piece suszarnicze firmy Büttner oraz magazyn suchych wysłodków.

Wysłodki buraczane był odpadem, który można było zagospodarować w żywieniu przeżuwaczy i bydła opasowego.

Suszarnia obiekt nr 12 – Komin suszarni obiekt nr 54.

Piec wapienny – obiekt nr 30

Rozbudowa cukrowni trwała nieprzerwanie. Wzniesiono budynek pieca wapiennego oraz wykonano murowany kanał łączący zakład z rzeką Widawą. Kanał miał 4 m głębokości i 1250 m długości.

Piec wapienny służył do wypału kamienia wapiennego. W procesie wypalania powstawały wapno palone oraz dwutlenek węgla. Z wapna przygotowywano mleko wapienne, wykorzystywane do oczyszczania soku cukrowego podczas produkcji cukru.

Wieża filtracji – obiekt nr 21

Filtracja miała na celu usunięcie zanieczyszczeń z soku, co było kluczowe dla uzyskania produktu wysokiej jakości. Proces ten realizowano za pomocą filtrów ciśnieniowych, które umożliwiały dokładne i szybkie oddzielenie osadu.

Błotniarki – obiekt nr 27

Błotniarki służyły do odfiltrowywania soków cukrowych i stanowiły istotny etap w procesie produkcji cukru. W błotniarce następowała sedymentacja oraz zagęszczanie zanieczyszczeń stałych, dzięki czemu uzyskiwano sok o wysokiej jakości.

Hala surowni – obiekt nr 20

Hala surowni odgrywała kluczową role w procesie produkcji cukru. Służyła do przetwarzania surowców roślinnych, głownie buraków cukrowych, na cukier.

Magazyn cukru obiekt nr 22

Zbiornik na melas obiekt nr 33

Melasa jest ciemnobrunatną, bardzo gęstą cieczą (o gęstości 1,35 g/cm³), o swoistym zapachu i smaku. Powstaje jako produkt uboczny podczas produkcji cukru spożywczego i stanowi cenny dodatek do pasz dla bydła.

Kotłownia obiekt nr 31

Kocioł parowy

Budowę oraz wyposażenie w urządzenia produkcyjne, kotły i inne elementy powierzone zostały firmie A. Wernicke z Halle.

Świadectwo odbioru: pozwolenie na użytkowanie kotła parowego nr 274 przez fabrykę Schattiwitz oraz wynik próby ciśnieniowej.

Walczak parowy

Test odbiorczy walczaka parowego

Budynki mieszkalne.

W tym okresie rozpoczęto budowę obecnych budynków mieszkalnych przy al. Poprzecznej 37a, 68, 50, 40 i 39, które następnie oddano do użytku w 1894 roku.

Biuro mieściło się w obecnym budynku mieszkalnym przy al. Poprzecznej 50. Budynek 39 był przeznaczony dla pracowników sezonowych.

Latryny stanowiły nieodłączny element zaplecza przemysłowego cukrowni w XIX wieku. Choć skromne i proste w konstrukcji, świadczą o organizacji pracy i codzienności robotników w realiach epoki.
Jedna z latryn mieściła się za budynkiem mieszkalnym al. Poprzecznej 50, obiekt nr 5

Cukier surowy.

Długo, bo aż do lat 20-tych produkowano cukier surowy. Nie ma danych za 1890 rok, ale z zapisów późniejszych wynika, że na przykład w kampanii 1893 przerobiono 62500 ton buraków, wyprodukowano 8800 ton cukru surowego, przy przerobie 1000 ton na dobę.

Biuro składało się w tym czasie z następujących osób:

dyrektor – Fritz TIEMANN
buchalter – Max LOWAG
chemik – Stephan CHRISTEN
gotowacz – Bruno KOWSKI
maszynista – Carl MAGEL

Przebudowy urządzeń w 1905 roku dokonała firma SANGERHAUSER Maschinen Fabrik Znaczącymi dla rozwoju były lata 20. Urządzenia jeszcze w latach 1925-27 były dość prymitywne i wyglądały następująco: dyfuzja perdiodyczna, defekosaturacja, saturacja SO2, filtracja soku na filtrach tkaninowych i przez wełnę drzewną, dwunaczyniowa wyparka Kestnera, otwarte kotły warzelnicze. W kotłowni były: kocioł płomienicowy – 6 atm., kombinowany kocioł 9 – atm. wodnorurkowy – 13,5 atm. Urządzenia napędzane były prądem stałym. Trwały jednak przygotowania do modernizacji. W 1925 roku zbudowano warsztaty mechaniczne, w 1928 kotłownie z turbinownią, wieżę wodną, produktownię. W tym też roku kolejnej przebudowy dokonała firma FRAMBS-FREUDENBERG. Wzbogaciło się o czterostopniową, ciśnieniową wyparkę o powierzchni ogrzewalnej 2340 m2. W kotłowni zainstalowano dwa kotły Babcock – 14,5 atm. dwa wysokociśnieniowe – 16 atm. trzy płomienicowe – 8,5 atm. turbinę z generatorem o mocy 1 MW.

Lokomotywa

W 1916 roku zakupiono lokomotywę Henschel B n2t (0-4-0T)

Zaświadczenie o dopuszczeniu obiektu z ruchomym kotłem parowym.

W czasie pracy w cukrowni, lokomotywy te były odpowiedzialne za dowożenie materiałów takich jak węgiel, kamień wapienny i inne potrzebne składniki rożnych punktach w zakładzie.

Aquapura

W 1924 roku została zbudowana oczyszczalnia mechaniczna wody spławiakowej Aquapurę.

Oczyszczanie wody spławiakowej polegało na mechanicznym usunięciu zanieczyszczeń, takich jak gleba, ogonki, liście i chwasty. Proces ten był kluczowy dla zapewnienia czystości wody, w ponownym wykorzystaniu.

Magazyny i wagi.

Lata 30-te wybudowano budynek magazynu technicznego, dwa budynki wag wozowych, waga kolejowa z budynkiem (1932), magazyn cukru (1934) budynek administracji i bocznicę normalnotorową (1935). W 1939 roku wybrukowano plac fabryczny. W latach tych zainstalowano warniki zamknięte i dwie turbiny o mocy 1,3 MW i 2,0 MW. W kampanii 1933/34 przerób dobowy wynosił 1900 ton.

Waga wagonowa – system de Fries, D.R.-P.a. z zewnętrznymi szynami ważącymi i ruchomą przeciwwagą Travesir.

Waga samochodowa o udźwigu 20000 kg, z mechanizmem szybkiego zwalniania.

II WOJNA ŚWIATOWA

Wybuch II wojny światowej nie objął bezpośrednio terenów Cukrowni Wrocław, ponieważ zakład nie znajdował się w strefie działań frontowych w pierwszym okresie wojny. Działania wojenne aż do 1945 roku omijały fabrykę, jednak mimo to wojna dotknęła ją w tragiczny sposób. Tuż za ogrodzeniem, w latach 1941–1945, funkcjonowała przypuszczalnie filia obozu Gross-Rosen. Więźniowie z wielu krajów europejskich byli zatrudniani przy budowie lotniska na placu Grunwaldzkim. W szczytowym okresie obóz liczył około 25 000 więźniów. Warunki życia, jak zeznał lekarz, Węgier dr Lajos Pálos, były skrajnie trudne. Brak żywności i leków oraz niewolnicza praca wyniszczały więźniów. Wielu z nich zmarło z wycieńczenia i chorób. Komendant obozu Karl Hanke był związany z licznymi zbrodniami i brutalnymi działaniami. Po upadku Wrocławia (Breslau) Hanke zniknął bez śladu.

Baraki mieszkalne dla więźniów obozu pracy przymusowej Burgwiede

Armia Radziecka w marcu rozpoczęła ofensywę na miasto od strony południowej i zachodniej. Zdobywano dom po domu, ulicę po ulicy. Całe połacie miasta były bombardowane z powietrza i ostrzeliwane przez artylerię. Ostatecznie kompletnie zniszczony Wrocław kapitulował 1945 roku. Wszystkie cukrownie wrocławskie, Klettendorf, Rosenthal i Schottwitz, przeszły pod zarząd radziecki. Długo trwały pertraktacje z wojskowymi władzami radzieckimi. Rosjanie nie mieli ścisłych wytycznych, które zakłady oddać Polakom, a które zdemontować i potraktować jako zdobycz wojenną. Pod nazwą cukrownia Sułkowice, przekazano 10 sierpnia 1945 roku. Otrzymał z rąk radzieckiego oficera, pułkownika Budnika, dyrektor inżynier Władysław Rudowski.